• Ons slavernijverleden en de omgang met vrijheid

    Het is een zwarte bladzijde in onze geschiedenis: het slavernijverleden van Nederland. Er is lang, te lang, over gezwegen; liever sprak Nederland over de succesvolle ‘Gouden Eeuw’. Maar wie in deze tijd zijn nek uitsteekt om de historische feiten te achterhalen en daarover te schrijven en te spreken, loopt al snel het risico voor racist uitgemaakt te worden, want vooringenomenheid ligt op de loer. In heftige discussies zijn nuanceringen soms ver te zoeken. Piet Emmer zal er vermoedelijk niet wakker van liggen. Deze emeritus hoogleraar Europese expansie en migratie is zondag 10 november om 14.00 uur gastspreker in de Cultuurtoren.

     

  • Lezing
    Datum: Zondag 10 November
    Aanvang: 14:00 uur
    Zaal: De la Courtzaal
    Entree: € 10.-
  • Emmer baseert zijn onderzoek op tal van bronnen die hem ten dienste staan, en dat is werk-in-ontwikkeling. Dat betekent bijvoorbeeld dat cijfers over het aantal verscheepte slaven soms moeten worden bijgesteld, dankzij nieuwe bronnen of nieuw materiaal. De historicus wordt alom geprezen om zijn eruditie en om zijn kennis van de slavenhandel in het bijzonder. Dat hij soms ook verguisd wordt wanneer de feiten indruisen tegen aannames, is inherent aan het gevoelige onderwerp. 

    Op zondag 10 november legt Piet Emmer in de De la Courtzaal van Honsoirde in Nieuwkuijk uit wat ons slavernijverleden ons leert over de omgang met vrijheid. Hij gaat in op de economische ontwikkeling van handelsland Nederland en de wijze waarop de slavernij uiteindelijk is afgebouwd. 

    Slaven als handelswaar

    In zijn boek ‘Geschiedenis van de Nederlandse slavenhandel’, als bijgewerkte editie uitgebracht in januari 2019, haalt Emmer Martin Luther King aan, die de slavenhandel en de slavernij ‘de zwarte holocaust’ noemde. Daar is beslist iets voor te zeggen, vindt Emmer, maar tegelijkertijd zijn er grote verschillen. Zowel de Afrikanen als de Joden werden van huis en haard weggesleept en bij beide groepen lag de dood steeds op de loer. Maar de Joden werden door de bezetter naar de concentratiekampen gedeporteerd met als uiteindelijke doel ze te ‘vernietigen’; Afrikaanse slaven werden vanaf de 17eeeuw in steeds grotere aantallen om economische redenen verhandeld naar de Nieuwe Wereld - in grote lijnen Noord- en Zuid-Amerika. Ze waren slaven – soms al van generatie op generatie - en als zodanig handelswaar van hun Afrikaanse eigenaren, en dus was het noodzaak ze in de best mogelijke conditie te brengen, te houden en te verkopen. 

    ‘De inwoners van Nederland en de rest van Europa maakten hun eigen soort niet tot slaaf’, schrijft Emmer. ‘Dat de Afrikanen en Aziaten anders handelden zou voor Europeanen, inclusief Nederland, geen reden moeten zijn om deze vreemde normen te accepteren en daaraan mee te doen. In economisch opzicht had het meer voor de hand gelegen als Europa zijn eigen krijgsgevangenen en wetsovertreders [net zoals de Afrikanen dat deden] tot slaaf had gemaakt en die vervolgens naar de koloniën in de Nieuwe Wereld had gestuurd. Racisme heeft dat onmogelijk gemaakt.’ 

    Armoe troef

    Er heerste grote armoede in de 17eeeuw en vaak ook in de twee eeuwen erna, met als gevolg veel misstanden, ook in het Europa dat wij nu als welvarend kunnen beschouwen. Bovendien was er voortdurend sprake van oorlogvoerende landen, waardoor er nauwelijks goede vooruitzichten waren. Er was sprake van grootschalige kinderarbeid, uitsluiting van vrouwen, discriminatie van rooms-katholieken en strenge bestraffing van homoseksuelen. Voor veel arme sloebers reden om te emigreren naar bijvoorbeeld Canada of Australië. Naar de plantages op de koloniën emigreren of zich als matroos op de slavenschepen melden omdat die steeds meer mensen nodig hadden, daar was weinig animo voor. Al tijdens de slavenhandel sprak menigeen daar niet lovend over. Niet alleen vanwege de grote sterfte op de slavenschepen, onder andere door besmettelijke ziekten zoals de pokken en mazelen, het maandenlange verblijf in het ruim van een schip, verkeerd voedsel/drinkwater en opstanden, maar ook vanwege de erbarmelijke omstandigheden op veel plantages. Oftewel: Europeanen hadden een vrije keuze, Afrikaanse slaven niet. 

    Openstaande rekeningen vereffenen

    Emmer spreekt in zijn boek over drie openstaande rekeningen uit het Nederlandse verleden: die van de slachtoffers van de Jodenvervolging, die van de slachtoffers van het Nederlandse kolonialisme in Indonesië en die van de slachtoffers van de Nederlandse slavenhandel en van de slavernij in het Nederlandse Caribische (waaronder Suriname en Curaçao) gebied. Over herstelbetalingen voor de slaven moet de politiek beslissen en dat wordt historisch gezien moeilijk, omdat de slaven op de slavenschepen niet door de Nederlanders tot slaaf zijn gemaakt en verkocht. Er was sprake van het vrijemarktbeginsel van vraag en aanbod, hoe afschuwelijk dat nu ook klinkt. Bovendien kan het leed dat de slaven is aangedaan, niet met geld worden goedgemaakt, aldus Emmer. Nog een argument is, dat het onmogelijk lijkt de nazaten van de slavenhandelaren en die van de slaven te achterhalen. Alleen de Nederlandse overheid is nog over van alle voormalige slavenhandelaren en die had weinig slaven in eigendom. 

    Jaarlijks herdenking afschaffing slavernij

    Deze oktobermaand herdenken we dat Nederland 75 jaar geleden werd bevrijd. De hele maand kunnen belangstellenden op tal van plaatsen horen en zien wat zich in de bezettingsjaren heeft afgespeeld. Emmer beschrijft in zijn boek hoeveel Nederlanders naar eigen zeggen in het verzet hebben gezeten en hoe weinigen er hebben gecollaboreerd. We zijn graag trots op ons verleden en doen dan de waarheid liever geweld aan. Ook onze Gouden Eeuw is onze nationale trots: daarin is, of liever was, weinig plaats voor het ongelooflijke leed dat de slaven is aangedaan. Het is van groot belang dat daar geleidelijk aan verandering in komt en daarom zouden we, aldus de historicus: ‘(…) op de dag van de afschaffing van de slavernij, op 1  juli, de Nederlandse deelname aan slavenhandel en slavernij moeten herdenken.’

    30 oktober 2019, © Dimph Vos, Honsoirde

  • Reserveren of informatie opvragen

    Versturen